Serbest çalışan diş hekimlerine disiplin cezalarını öngören kanun maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmişir. Kararda Yüksek Mahkeme önceki kararlarına atıf yaparak gerekçe oluşturmuştur.
3224 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre Diş Hekimleri Odaları (Oda) bu Kanun’da yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğine mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bu mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve hastalarıyla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.
Anılan Kanun’un 4. maddesinde sınırları içinde odalara kayıtlı en az yüz diş hekimi bulunan her ilde bir odanın kurulacağı belirtilmiş, 5. maddesinde Oda Disiplin Kurulu, Odanın organları içerinde sayılmış, 14. maddesinde ise Oda Disiplin Kurulunun görevi, Oda Yönetim Kurulunun disiplin kovuşturması açılmasına dair kararı üzerine inceleme yaparak disiplinle ilgili kararları ve cezaları vermek olarak belirlenmiştir.
Kanun’un, disiplin cezalarının düzenlendiği 44. maddesinin birinci fıkrasında; diş hekimliğinin vakar ve onuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile mesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevin gerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, para cezası, oda bölgesinde bir aydan altı aya kadar serbest meslek uygulamasından alıkonma, oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonma şeklinde düzenlenen disiplin cezalarının uygulanacağı hükme bağlanmış; ikinci, üçüncü, ve dördüncü fıkralarında disiplin soruşturması ve cezalarının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslara yer verilmiş; beşinci fıkrasında ise disiplin cezalarını gerektiren fiiller ve bu fiillere uygulanacak disiplin cezalarının, bir derece ağır veya hafif disiplin cezalarının uygulanacağı hâllerin ve disiplin kurullarının çalışma usul ve esaslarının Birlikçe düzenlenecek yönetmelikle gösterileceği belirtilmiştir.
44. Maddede diş hekimliğinin vakar ve onuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile mesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevin gerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uygulanacak disiplin cezalarının uyarma, kınama, para cezası, oda bölgesinde bir aydan altı aya kadar serbest meslek uygulamasından alıkonma cezası ve oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonma cezası olduğu hükme bağlanmış ve bunların tanımlarına yer verilmiştir.
Yüksek Mahkeme 44. Maddeyi incelerken daha önceki kararlarına ve gerekçelerine atıf yapmış, bu dosyada da aynı gerekçeler ile 44. Maddenin iptaline karar vermiştir.
Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu’nun 30. maddesinin eczacı odaları haysiyet divanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası verme yetkisini düzenleyen kısmını incelemiş ve söz konusu kısmı, eczacı odaları haysiyet divanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle Anayasa’nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.
Anılan kararda söz konusu kısımda eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte anılan maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangi disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir.
Bu kapsamda anılan kısımda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlamadığı belirtilmiştir.
Öte yandan disiplin cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız bir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamda haysiyet divanına, disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda ilgili kısımda yer alan disiplin cezalarından istediğini uygulama imkânının tanındığı, haysiyet divanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun’da öngörülen sırayı gözetme zorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir.
Söz konusu kararda Anayasa Mahkemesi; haysiyet divanına tanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini temin edecek gerekli ve yeterli mekanizmaların kurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfî yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır.
Anayasa Mahkemesi bu içtihadını 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu, 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun, 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun benzer düzenlemeleri içeren hükümlerini incelediği kararlarında da sürdürmüştür (AYM, E.2023/53, K.2023/49, 22/3/2023, §§ 4-12; E.2023/18, K.2023/57, 22/3/2023, §§ 4-12; E.2024/185, K.2024/178, 5/11/2024, §§ 4-11; E.2025/50, K.2025/47, 6/3/2025, §§ 4-13).
Diş Hekimlerine disiplin cezaları öngören kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin anılan kararlarından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığına karar vererek 44. Maddenin iptaline karar vermiştir.
Yasal düzenleme yapılıncaya kadar diş hekimleri için disiplin kuralları iptal edilmiş olup, disiplin cezası olanlar yada davaları devam edenlerin de Yüksek Mahkeme kararını sunarak verilen cezaları iptal edebilecekleri kuşkusuzdur.
Av. Sadi KAYABAŞI
