17/04/2021 tarih ve 31457 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun 3. maddesinde; "Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır..." hükmüne, 4. maddesinde; "Arşiv araştırması; a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir." düzenlemesine, 7. maddesinde; "Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. ... Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir. Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur." hükmüne yer verilmiştir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde; " Bu Yönetmeliğin amacı, kamu kurum ve kuruluşlarına, iş kanunları hükümlerine göre çalıştırılmak üzere, sürekli veya geçici işçi alınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." kuralı, "İşçi olarak alınacaklarda aranacak şartlar" başlıklı 4. maddesinde; "İşçi olarak alınacaklarda; a) 2527 sayılı Türk Soylu Yabancıların Türkiye'de Meslek ve Sanatlarını Serbestçe Yapabilmelerine, Kamu, Özel Kuruluş veya İşyerlerinde Çalıştırılabilmelerine İlişkin Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşı olmak, b) 18 yaşını tamamlamış olmak, c) Affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak, ç) Kamu kurum ve kuruluşlarının özel kanunlarında yer alan özel şartları taşımak, şartları aranır. Engellilerin, durumlarını ilgili mevzuatına göre yetkili sağlık kuruluşlarından alınan engelliler için sağlık kurulu raporuyla belgelendirmeleri gerekir." düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, kamu kurum ve kuruluşlarında işçi olarak istihdam edilecek kişilerde aranan şartlar tahdidi olarak belirlenmiş olup, kamu kurum ve kuruluşlarında işçi olabilmek için, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinde, affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak şartı belirtilmiştir.
Uygulamada kamuya atanmayı hak eden işçi adaylarının yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda kesinleşen yada devam eden ceza davaları nedeniyle atamalarının yapılmadığı görülmekte olup, yukarıda yer verilen dava türleri dışında bir davadan ceza almaları yada sanık olarak yargılanmaları atamalarına engel olamayacaktır.
Nitekim, geçici orman işçici olarak atanan ancak ataması yapılmayan işçi adayı için açtığımız davada Bursa 2. İdare Mahkemesince (2025/1467;
"Bu durumda, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte affa uğramış olsa bile mahkum olmama şartına hasredilen suç tiplerinin; Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçları olarak belirlendiği, dava konusu işlem tarihi itibarıyla davacı hakkında anılan suçlardan dolayı herhangi bir mahkumiyet kararı bulunmadığı göz önüne alındığında, davacının arşiv araştırması sonucu gerekçe gösterilerek işe alımının uygun bulunmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle yürütmeyi durdurma kararı verilmiştir.
Esasen 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu incelendiğinden kanun kapsamında kamu işçilerine yer verilmediğinden bu kadrolar için güvelik soruşturması yapılamayacağı gibi arşiv araştırması yapılacak ise yukarıda yer verilen kurallar çerçevesinde işlem tesis edilebilecektir. Aksine bir davranış, hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu kadar telafisi imkansız zararlara neden olacağından yürütmeyi durdurma kararlarına konu olabilecektir.
Av. Sadi KAYABAŞI
